Íslenska óperan rúmaðist í einni mannsævi

Í október 2026 setja Óperudagar sópransöngkonu á vatnið í sundlauginni á Álftanesi. Tveir fylgdarmenn draga hana yfir útilaugina í kjól úr regnhlífum, og þegar birtu bregður fer kjóllinn að lýsa.

Byrjum þar, því að þarna sjást tvenn sannindi um óperu á Íslandi í einu. Hún er tekin fyllilega alvarlega, og hún fer fram hvar sem rými finnst.

Saga Íslensku óperunnar rúmast öll í einni mannsævi. Félagið spratt af félagsskap sem varð til í kringum eina uppfærslu, Pagliacci eftir Leoncavallo í Háskólabíói árið 1979: fimm sýningar fyrir fullu húsi. Hún var formlega stofnuð 3. október 1980 að frumkvæði Garðars Cortes tenórs. Sá sem sat í Háskólabíói 1979 gæti setið í Hörpu í dag.

Félagið tók við veglegri dánargjöf, keypti Gamla bíó í miðbæ Reykjavíkur og opnaði þar 9. janúar 1982 með óperettunni Sígaunabaróninum eftir Johann Strauss. Rúmlega 23.000 manns sáu hana á 49 sýningum, og fjörutíu árum síðar nefndi saga félagsins hana enn sem aðsóknarmetið. Kvikmyndahús er undarlegt óperuhús. Það var húsið sem var falt, og næstu tuttugu og níu árin átti íslensk ópera heima þar.

Vorið 2011 flutti félagið í Hörpu, glerhúsið við höfnina, og frumsýndi fyrstu óperuna þar í október sama ár, Töfraflautuna eftir Mozart.

Ríkið batt enda á þetta. Árið 2023 tilkynntu stjórnvöld að framlög til Íslensku óperunnar féllu niður eftir 2024, því að stofna ætti þjóðaróperu í hennar stað. Madama Butterfly vorið 2023 reyndist síðasta uppfærslan, og í febrúar 2024 sagði stjórnin að starfsemin legðist niður. Um hríð var ekkert atvinnuóperufélag í landinu.

Alþingi samþykkti lögin 5. júlí 2025. Þjóðaróperan heyrir undir Þjóðleikhúsið og hefur aðsetur í Hörpu. Fyrstu söngvararnir hefja störf 15. september 2026. Opnunarviðburðurinn, Undir sömu stjörnu, er frumsýndur í Hofi á Akureyri 18. október 2026 og fer þaðan um landið, og fyrsta uppfærslan í fullri stærð er Falstaff eftir Verdi frá 6. mars 2027.

Fjörutíu og sjö ár, frá lánuðu kvikmyndahúsi að þjóðarstofnun, með eyðu í miðjunni.

Óperudagar hafa verið haldnir árlega frá 2016, í lok október, í Reykjavík og nágrenni. Yfirlýst markmið hátíðarinnar eru vandaðir og fjölbreyttir viðburðir „á venjulegum og óvenjulegum stöðum“, og seinni helmingurinn er sá sem gestur tekur eftir. Klassískur söngvari syngur án hljóðnema, svo rýmið fullgerir hljóminn. Sé söngvarinn færður breytist tónlistin. Þess vegna er hátíðin 2026 í Norðurljósum í Hörpu, í Fríkirkjunni við Tjörnina, í Tjarnarbíói, í Salnum í Kópavogi, í Norræna húsinu, á Litla sviði Borgarleikhússins, á torgi í Garðabæ og í sundlauginni.

Óperuhús er vél sem býr til eina tegund hljóms. Félag sem eyddi fyrstu tuttugu og níu árum sínum í breyttu kvikmyndahúsi lærði snemma að hlusta í hverju því rými sem því var fengið, og sá vani hefur lifað félagið.

Hafirðu aldrei heyrt óperu er hátíðarsýning mildari leið inn en heil sviðsett uppfærsla. Á hverri viðburðasíðu hér stendur á hvaða máli er sungið og hvort skjátextar séu í boði, eða að enginn hafi staðfest það, og hver selur miðann.